"De huidige klimaatproblematiek gaat gebukt onder een maat­schap­pe­lijk proces van overselling - meer verkopen dan je kunt leveren -, met als mo­­gelijk gevolg dat de klimatologie zijn geloofwaardigheid dreigt te verliezen." Aldus Piet Termo­nia, hoofd van het departement onderzoek en ontwikkeling aan het KMI.

Piet Termonia is gespecialiseerd in de ontwikkeling van computer­mo­del­­len, die worden ge­bruikt in de me­teo­rologie en de klimatologie. Eind vorig jaar schreef hij in De Morgen een opi­­niestuk waarin hij voorstelde om wetenschap en politiek even te schei­den. Want die schei­dings­­lijn is vandaag niet al­tijd even duidelijk. Wetenschappers mengen zich in het politieke de­bat en politici gedragen zich als halve wetenschappers - beste voor­beeld: Al Go­re.

Met alle ge­volgen vandien, want Go­­re nam het in An Inconvenient Truth niet al­tijd even nauw met de we­tenschappelijke waar­heid. Er zijn toch een paar dingetjes die hij ons niet vertelde, schreef Ter­monia in zijn opi­nie­stuk. Dat de aarde sinds 2000 niet meer is op­gewarmd, bij­voor­beeld. Dat we strikt genomen niet kunnen uitsluiten dat het de ko­mende tien jaar zelfs gaat afkoelen.

Follow up:

Dat er in de Vlaamse media tot dusver nog geen enkele reactie is gekomen op het opi­nie­stuk van Termonia, zegt veel over het klimaatdebat zoals het vandaag wordt gevoerd. Alarm­kre­­ten wor­den meteen opgepikt en uitvergroot, nuance krijgt haast nergens een forum. En die nuance is nodig, zegt Termonia: "De huidige klimaatproblematiek gaat gebukt onder een maat­schap­pe­lijk proces van overselling - meer verkopen dan je kunt leveren -, met als mo­­gelijk gevolg dat de klimatologie zijn geloofwaardigheid dreigt te verliezen."

Geen eenvoudig advies
De onzekerheden in de modellering van de atmosfeer zijn nog altijd zo groot dat we­ten­schap­pers geen een­voudig advies kunnen geven, aldus Termonia: "Ofwel kiezen ze partij en ver­­dedigen ze één be­paalde op­los­sing, ofwel zeggen ze eerlijk wat ze weten en wat ze niet we­ten, zonder par­­­tij te kie­zen. Ik verkies de tweede hou­ding. De doel­stel­lin­gen van de klimaattop zijn volgens mij een goede zaak. Maar dat is een per­­­­soon­­­­lijke politieke mening, die evenveel waard is als die van de man in de straat. Als we­ten­­­schap­­per moet ik sceptisch blij­ven. De kli­maat­modellering staat, als je ze vergelijkt met an­­dere meteorologische disciplines zoals bij­voor­beeld numerieke weersvoorspellingen, nog in zijn kin­der­schoe­nen. De on­ze­ker­­heid is groot. Er zijn dingen die we weten, er zijn dingen die we niet weten."

Wat weten we zeker?

PIET TERMONIA: Het broeikaseffect is een feit. Je kunt heel precies uitrekenen hoeveel een ko­lom stilstaande lucht opwarmt als je er een bepaalde hoeveelheid CO2 aan toevoegt. Een ver­dubbeling van de hoeveelheid CO2 doet de temperatuur met ongeveer één graad Cel­ci­us stijgen. Het pro­bleem is: die oefening met een stilstaande kolom is sterk geïdealiseerd. De at­mosfeer is geen kolom stilstaande lucht. En waterdamp is óók een broei­kas­gas, met een ef­fect op de atmosfeer dat tien tot twintig keer sterker is dan dat van CO2. Daarom is het moei­lijk in te schatten hoe gevoelig de atmosfeer precies is voor een stijging van het CO2-ge­hal­­­te. We weten ook niet heel precies hoeveel waterdamp er in de atmosfeer zit. Daarvoor heb­ben we te weinig metingen en zijn ze niet precies genoeg. Bovendien kunnen we ook niet goed in­schat­ten wat de gevolgen zijn van de zogenaamde feedbackmechanismen: hoe warmer het wordt, hoe meer waterdamp er in de atmosfeer terecht komt, waardoor het nog warmer wordt... Dat is een gesloten lus van fysische processen die elkaar versterken, maar die we nog niet perfect be­grij­pen. Er zijn trouwens veel feedbacks in de atmosfeer. Sommige daarvan wer­­ken zelfs een opwarming tegen. Daarom, en om vele andere redenen, doen klimatologen ook geen voorspellingen, ze berekenen scenario's.

Maar die worden wel als voorspellingen gepresenteerd, toch?

TERMONIA: Niet door de wetenschappers zelf. Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change, het VN-orgaan voor de studie van klimaatverandering; red.) is daar ook zeer cor­rect in: alle tek­sten hebben het over 'projecties', niet over voorspellingen. Maar in de dy­na­miek die ont­staat tussen wetenschap, media en politiek raken complexe gegevens vaak herleid tot sim­pele boodschappen, zodat mensen op den duur geloven dat wetenschappers kunnen voor­spellen dat het deze eeuw op onze planeet zes graden gaat opwarmen. En dat kunnen ze niet. Er zijn on­der­tussen, onder meer via de film An Inconvenient Truth van Al Gore, een aan­tal overdrijvingen in het publieke debat geraakt. Dat is een pro­bleem, en dat mag wel eens gezegd worden. Ik ben niet de enige wetenschapper die dat vindt.

Wat weten we nog niet?

TERMONIA: We kennen de gevoeligheid van de atmosfeer niet precies. We moeten daar eer­­­lijk in zijn: heel wat mechanismen begrijpen we nog niet goed. En dan is er natuurlijk de vraag welke impact de klimaatverandering zal hebben op de menselijke maatschappij. Op dat vlak kan de natuurkunde ons niet helpen, dus daarover kan ik geen expertise leveren. We we­ten ook niet waarom de gemiddelde temperatuur op aarde de afgelopen tien jaar niet lijkt te zijn toegenomen. Blijkbaar heeft de opwarming een pauze ingelast.

Misschien gaat de aarde de komende jaren wel afkoelen, hebt u geschreven.

TERMONIA: Dat is mogelijk, ja.

Hoelang kan die afkoeling duren? Tien jaar, twintig jaar, dertig jaar?

TERMONIA: Dat zou kunnen, we weten het niet. Maar dat betekent nog niet dat de al­ge­me­ne trend doorbroken wordt. Als we het hebben over de opwarming van de aarde, spreken we over tijdschalen van honderd jaar, dus een kortere periode van afkoeling hoeft de algemene trend niet tegen te spreken.

Hoe krijgen we het klimaatdebat ooit nog op het juiste spoor?

TERMONIA: (lacht) Dat lijkt mij meer een vraag voor journalisten en sociologen, niet al­leen voor natuurkundigen.