De Nobelprijs voor de scheikunde is dit jaar toegekend aan de wetenschappers Yves Chauvin, Robert H. Grubbs en Richard R. Schrock. Dat maakte het Zweedse Nobelcomité bekend.

Chauvin, Grubbs en Schrock hebben metathese tot een van de belangrijkste reacties in de organische chemie gemaakt, waardoor "fantastische mogelijkheden zijn geschapen voor het maken van vele nieuwe moleculen", bijvoorbeeld voor geneesmiddelen, aldus het Nobel-comité.

Organische stoffen bevatten het element koolstof. Koolstofatomen kunnen lange ketens en ringen vormen, andere elementen als waterstof en zuurstof binden en dubbele verbindingen vormen. Al het leven op aarde is gebaseerd op deze koolstofverbindingen, maar die verbindingen kunnen ook kunstmatig worden geproduceerd door organische synthese. Bij metathese - ook bekend als 'dubbele omzetting' - worden dubbele verbindingen tussen koolstofatomen gemaakt en verbroken op zo'n manier dat atoomgroepen van plaats verwisselen. Dat gebeurt met behulp van speciale katalytische moleculen. Metathese is te vergelijken met een dans waarbij van partner gewisseld wordt.

Follow up:

Chauvin ontdekte in 1971 hoe metathese-reacties werken en wat voor soort metaalverbindingen als katalysator functioneren. De volgende stap werd gezet door Schrock, die er in 1990 in slaagde een goed werkende katalysator te produceren. Twee jaar later ontwikkelde Grubbs een nog betere katalysator, die stabiel bleef bij blootstelling aan de lucht. Hiervoor zijn inmiddels vele toepassingen gevonden. De katalysatoren bouwen koolstofverbindingen uit aardolie doelgericht om.

Metathese wordt dagelijks gebruikt in de chemische industrie, voornamelijk bij de ontwikkeling van medicijnen en geavanceerde kunststoffen. Dankzij het werk van de Nobelprijswinnaars bestaan er nu methoden die efficiënter, gemakkelijker te gebruiken en milieuvriendelijker zijn. Daardoor ontstaan minder schadelijke afvalstoffen.

De Nobelprijzen worden traditioneel op 10 december uitgereikt. Dat is de sterfdag van de stichter van de Nobelprijs, Alfred Nobel (1833-1896).