De inwoners van Londen proberen een dag na de aanslagen de draad weer op te pakken.

De aanslagen op de metro en een dubbeldekker in Londen hebben donderdag meer dan vijftig levens geëist. Hiervan waren 13 mensen in de dubbeldekker omgekomen. Van de zevenhonderd gewonden liggen 350 mensen nog in het ziekenhuis. Tweeëntwintig gewonden verkeren in kritieke toestand.

Ook Duitsers en Fransen zijn het slachtoffer geworden van de aanslagen in Londen. Zeker drie Duitsers kwamen om het leven, twee anderen raakten zwaargewond. Onder de Fransen zijn vooralsnog geen dodelijke slachtoffers te betreuren. Wel liepen vier Françaises verwondingen op door de aanslagen.

Drie bommen die donderdag explodeerden, zijn hoogstwaarschijnlijk met een tijdmechanisme tot ontploffing gebracht. Een vierde explosief, dat afging in een dubbeldekkerbus, is mogelijk te vroeg afgegaan.

Openbaar vervoer
Het openbaar vervoer komt weer langzaam op gang. Zeven van de twaalf metrolijnen zullen vrijdag hun diensten volledig hervatten. Maar er wordt wel gewaarschuwd voor vertragingen in verband met opstartproblemen.

Functionarissen van de Londense transportautoriteiten zeiden dat snuffelhonden en extra agenten zijn ingezet om de veiligheid van de passagiers te garanderen. Het metrosysteem van de Britse hoofdstad moet normaliter dagelijks circa drie miljoen mensen verwerken.

Drie belangrijke stations zijn ontruimd nadat het alarm was afgegaan. In geen geval was de dreiging reëel. Nooddiensten waren druk met meldingen van reizigers die op verscheidene plaatsen verdachte pakketjes aantroffen. Euston Station werd kort ontruimd terwijl de politie het doorzocht, aldus de transportpolitie.

Enkele minuten na de heropening van Euston gingen Liverpool Station en Charing Cross dicht na een alarm. Door deze incidenten slaagt de metro er maar moeilijk in om weer volgens de dienstregeling te rijden.

Volgens getuigen is het in de metro rustiger dan normaal. De busdiensten waren donderdagavond al hervat.

Zoeken naar lichamen
Politiemensen waren vrijdagmiddag nog steeds bezig om in Londense metrobuizen, diep onder de grond, te zoeken naar lichamen en naar aanwijzingen die mogelijk leiden tot opsporing van de bommenleggers.

Een van de gebombardeerde metrostellen is nog niet onderzocht, omdat de tunnel eromheen op instorten staat. Er zouden zich geen overlevenden meer in de metrobuizen bevinden. Een anonieme agent dacht dat er nog minstens tien lichamen in de puinhopen liggen.

De reddingswerkers doen hun werk onder 'zeer zware omstandigheden', aldus Andy Hayman, van een speciale politiedienst. De mensen moeten ongedierte, door de bommen vervuilde lucht en instabiele tunnels trotseren en dan ook nog eens niet bang zijn voor een nieuwe aanslag. Een anonieme onderhoudsmedewerker wist vrijdag vlakbij de verwoeste wagon te komen. Het was er erg donker en de stank was vreselijk, zei hij.

Scholen Gesloten
Ongeveer zestig scholen in het centrum van Londen blijven vrijdag gesloten. Duizenden schoolkinderen moesten door de aanslagen donderdag in hun schoolgebouwen tot laat in de avond worden opgevangen. Volgens Britse media poogden veel verontruste ouders in contact te komen met hun kinderen om te horen hoe het hun verging en waar ze werden opgevangen.

De kinderen konden lange tijd niet worden opgehaald en bovendien rammelde het mobiele telefoonnetwerk aan alle kanten doordat te veel mensen belden. Dat leidde bij veel ouders of verzorgers tot nog meer nervositeit.

Veel kinderen in Londen hebben nog geen vakantie, ze volgen speciale cursussen en vooral veel tieners lopen zomerstages bij bedrijven. Ook die vingen veel kinderen op.

Jacht op de daders
De jacht op de daders van de aanslagen is inmiddels in volle gang. Het Londense treinennet kent achttienhonderd veiligheidscamera's, het metrostelsel zelfs zesduizend en ook de belangrijkste straten in de Britse hoofdstad staan onder scherp toezicht van honderden camera's. Nu zijn ze de sleutel om de identiteit van de daders te achterhalen en hen in de kraag te vatten.

Volgens woordvoerder Brian Paddick van de Londense politie is een van de eerste stappen in het onderzoek naar de daders van de aanslagen het verzamelen en analyseren van de duizenden tapes van camera's in de stad. Hij riep ook de ooggetuigen van de aanslagen op al het videomateriaal dat zij maakten met cameratelefoons en andere opnameapparatuur bij de politie in te leveren. "We hebben in het verleden opvallend veel succes gehad met het gebruik van video-opnamen voor de opsporing van de betrokken mensen", zei hij.

In steden in Groot-Brittannië hangen in totaal 4,2 miljoen camera's om alles in de gaten te houden. Het land is daarmee wereldleider in cameratoezicht. Veel Londenaren hopen nu dat 'Big Brother' ook de daders van de aanslagen van donderdagochtend gezien heeft.

Finland
De Finse politie is een onderzoek begonnen naar de mogelijkheid dat personen in Finland weet hadden van een op handen zijnde aanslag in Londen. Aanleiding is een aangifte van Finse jongeren woensdagavond die zeiden dat ze iemand via een mobiele telefoon in het Engels had horen praten over " een explosie morgen in de Britse hoofdstad".

Volgens de krant Ilta-Sanomat neemt de politie de aangifte serieus. Ze heeft evenwel momenteel geen enkele reden te veronderstellen dat er een verband is tussen het gesprek en de terreurdaden in de Britse hoofdstad.

Meer politie
De regering heeft 1500 agenten uit Gleneagles teruggeroepen voor het onderzoek. Er is veel politie op straat om het publiek gerust te stellen.

De verhoogde aanwezigheid is echter geen reactie op een specifieke dreiging, aldus de politie. De bevolking wordt wel opgeroepen extra waakzaam te zijn en achtergelaten spullen of verdachte activiteiten aan de politie te melden.

De Britse politie krijgt bij het onderzoek hulp van collega's uit Spanje. Een groep Spaanse politieagenten die gespecialiseerd zijn in terrorismebestrijding komt naar Londen. Ze hebben ervaring opgedaan bij de aanslagen vorig jaar maart in Madrid.

al-Qaeda
Volgens deskundigen lijken de aanslagen het werk van het terreurnetwerk al-Qaeda. De Britse pers speculeerde vrijdag, op basis van getuigenverklaringen, dat minstens één van de vier aanslagen een zelfmoordactie was. De politie vindt het nog te vroeg voor speculaties over de daders. Ook na de verwoestende aanslagen vorig jaar in Madrid gingen dergelijke verhalen de ronde, maar daarvoor is nooit bewijs gevonden.

Arabische bronnen die het terreurnetwerk al-Qaeda nauwkeurig volgen, hebben tegen de Britse omroep BBC gezegd vrijwel zeker te zijn dat de explosies in Londen het werk zijn van het netwerk van Osama bin Laden.

De bloedige aanslagen waren mogelijk het werk van Britse radicale jongeren. Volgens de Britse media onderzoeken de terreurdeskundigen onder meer of geradicaliseerde moslimjongeren betrokken waren bij de aanslagen.

Volgens Scotland Yard zijn ongeveer tweehonderd Britten en buitenlanders die in al-Qaeda's trainingskampen zijn opgeleid, naar Brits grondgebied teruggekeerd. Volgens medewerkers van de inlichtingendiensten zou dat aantal echter ook 3000 kunnen bedragen.

De meesten van die tweehonderd islamitische extremisten zijn bekend bij de inlichtingendiensten. Omdat de verdachten vaak van identiteit veranderen, zijn velen van hen ook ongemerkt de grens overgeglipt. Dat bleek onder meer toen een 41-jarige Brit een zelfmoordaanslag pleegde in Irak.

Het Britse Terrorisme Analysecentrum (Jtac), waarin de inlichtingendiensten en politie samenwerken, maakt een onderscheid tussen twee groepen die in staat zijn aanslagen uit te voeren. Enerzijds zijn er de jonge mannen die in Groot-Brittannië zijn geboren, er veelal een opleiding hebben genoten en onderdeel uitmaken van de middenklasse. Zij zijn getraind in Afghanistan en zijn bereid tijdens een aanslag te sterven of ervoor de gevangenis in te gaan.

De andere groep verdachten zijn buitenlandse inwoners van Groot-Brittannië, waaronder een groep uit noord-Afrika. Zij beschouwen het land als het belangrijkste doelwit na de Verenigde Staten en gaan anoniem op in de buitenlandse gemeenschappen in het land.

Het brein achter de aanslagen op de forensentreinen in de Spaanse hoofdstad Madrid van maart vorig jaar, de Syriër Mustafa Setmariam Nasar, heeft in het midden van de jaren negentig geruime tijd in Londen gewoond en is nog altijd voortvluchtig. Volgens de Spaanse autoriteiten heeft hij zogeheten slapende cellen opgericht in Groot-Brittannië, Frankrijk en Italië, die hij naar believen kan activeren.

Hamas
De Palestijns-islamitische Hamas-beweging, die door de Verenigde Staten als terroristische organisatie is bestempeld, heeft vrijdag de aanslagen in Londen veroordeeld. Door de vier aanslagen kwamen zeker 37 mensen om het leven en raakten meer dan zevenhonderd mensen gewond.

In een persbericht liet Hamas weten dat het "de aanslagen in Londen veroordeelt en zijn oprechte condoleances overbrengt aan de families van de slachtoffers".

Ook riep de Palestijnse beweging de internationale gemeenschap op om alle vormen van bezetting en agressie tegen Arabische en islamatische landen te staken, omdat deze een klimaat van geweld in de hand zouden werken.

Nederland
In Nederland komt vandaag de commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten bijeen. In de commissie kan het kabinet de fractievoorzitters vertrouwelijk informeren over veiligheidsoperaties.

De partijen willen worden bijgepraat over de veiligheidsmaatregelen die het kabinet na de aanslagen in Londen heeft genomen.

Bij het Rotterdamse vervoersbedrijf RET zijn donderdag en vrijdag niet opvallend veel vragen van reizigers binnengekomen over de veiligheid. De aanslagen op de Londense metro hebben de mensen er niet van weerhouden bus, tram of metro te pakken, aldus een woordvoerster van de RET vrijdag.

De mensen lijken het voorbeeld te volgen van de Londenaren die vrijdag weer 'gewoon' met het openbaar vervoer reizen. "Rijdt de Rotterdamse metro?" is volgens haar de meest gestelde vraag. "Verder worden de beelden van bewakingscamera's nu natuurlijk extra goed bekeken, maar op de perrons zijn geen extra toezichthouders."

Nederlandse alarmcentrales hadden tot vrijdagochtend geen meldingen ontvangen over en van Nederlandse slachtoffers door de aanslagen in Londen. Dat zei een woordvoerster van de coördinerende centrale Mondial Assistance vrijdag.

"Het verbaast ons dat er geen enkel telefoontje is binnengekomen," aldus de zegsvrouw. "Het is eigenlijk ongelooflijk stil. Wellicht dat het vroege tijdstip van de aanslagen meespeelt.". Volgens het Brits Verkeersbureau verblijven ongeveer duizend Nederlandse toeristen in de Britse hoofdstad.

Het speciale telefoonnummer dat het ministerie instelde, is inmiddels ruim honderd keer gebeld, waarvan een tiental keren in de afgelopen nacht. Er was een aantal ongeruste bellers met vragen over relaties in Londen. De meeste vragen waren echter van algemene aard en gingen bijvoorbeeld over het vliegverkeer naar Londen en over de Londense metro.

Duitsland
Het Duitse openbaar ministerie is een eigen onderzoek begonnen naar de aanslagen in Londen. Dat heeft een justitiewoordvoerder vrijdag bekendgemaakt.

Drie van de enkele honderden gewonden die vielen bij de aanslagen, twee vrouwen en een man, hadden de Duitse nationaliteit. Over hun toestand en identiteit zijn geen nadere details bekendgemaakt.

Het is gebruikelijk dat het Duitse OM onderzoeken opent als er bij aanslagen in buitenland Duitse slachtoffers vallen. Ook na de aanslagen vorig jaar in Madrid begon de Duitse justitie een eigen onderzoek.

De Kranten van 7-7
De kranten van vrijdag staan wereldwijd vol met nieuws over 7/7, de dag van de aanslagen in Londen. Veel kranten zijn geschokt en roepen op tot meer internationale samenwerking om terreur de kop in te drukken. De Britse media bijten vooral van zich af. "Onze spirit is niet te breken", aldus The Sun, die schrijft over '56 minuten hel'. Veel kranten tonen grimmige foto's die door getuigen zijn gemaakt met hun mobiele telefoon.

Ook The Daily Express, die 35 pagina's aan het drama wijdt, noemt het Britse volk onverslaanbaar. De krant lanceert de vraag of terroristen de doodstraf verdienen. "In de naam van New York, Washington, Bali, Nairobi, Madrid en nu Londen: we zullen worden gewroken en recht zal zegevieren", aldus The Sun.

The Guardian trekt de parallel met de Tweede Wereldoorlog. "Net als hun voorvaders die oog in oog stonden met die eerdere verschrikkingen, reageerde de huidige generatie Londenaren op deze nieuwe afschuwelijke daad met een combinatie van kalmte en moed." Volgens The Daily Telegraph bracht al-Qaeda "terreur in het hart van Londen". "Bebloed maar rechtop", aldus The Daily Mirror. En: "Al gaan deze moordzuchtige klootzakken nog duizend jaar door, onze mensen zijn niet te knechten. We kunnen het hebben."

The Times heeft het over "walging en vastberadenheid" en prijst de kalmte waarmee de Londense bevolking op de aanslagen heeft gereageerd. The Independent waarschuwt de regering de aanslagen niet te gebruiken als excuus voor strengere immigratieregels. "We moeten deze wandaden niet onze open maatschappij laten ondermijnen."

Ook veel buitenlandse kranten prijzen de reactie van de Londenaren. Libération (Frankrijk): "Geen paniek en een indrukwekkende 'stiff upper lip' zoals het volk - zeker sinds 1940 - gebruikt om zijn verzet te tonen." De krant vreest wel dat andere westerse steden aan de beurt komen. Le Figaro wijst naar al-Qaeda. De Hongaarse krant Nepszabadsag noemt de Londense ondergrondse het ware symbool van Groot-Brittannië, net als The Twin Towers dat voor Amerika waren. Het Duitse Der Tagesspiegel rouwt mee met een volk "van een stad dat de ene dag triomfen viert met het binnenhalen van de Olympische Spelen en de volgende dag in diepe ellende zit" .

Spaanse kranten halen uiteraard herinneringen op aan de aanslagen vorig jaar in Madrid. El Pais roept op tot meer internationale samenwerking. " Niemand is veilig van deze dreiging en niemand kan het in zijn eentje." El Mundo hekelt een vermeend gebrek aan informatie aan de Britse bevolking. Tot zeven uur na de aanslagen was nog steeds sprake van twee doden, aldus de krant. Het Oostenrijkse Die Presse noemt de terreurdaden onvermijdelijk, gezien het nauwe bondgenootschap van de Britten met de Verenigde Staten. De Süddeutsche Zeitung uit Duitsland: "Tot nu toe staan de G8 en hun bondgenoten nog niet op één lijn met antiterrorisme."

Het Russische Vremya Novostei concludeert dat "overal westerse landen machteloos zijn tegen terrorisme". Veel Russische kranten roepen op tot eenheid in de strijd tegen terreur.

Aziatische media veroordelen eveneens het bloedbad in Londen. De conservatieve Japanse krant Yomiuri Shimbun wil dat de wereld een " ferme houding" tegen terrorisme inneemt. De Chinese Daily meent dat de aanslagen juist de wereld hebben verenigd. The China Times, in Taiwan, suggereert dat de Britten het wel een beetje aan zichzelf hebben te danken door "een onrechtvaardige oorlog" in Irak te beginnen.